- Brautir
- Áfangar
- Reglur
- Eldri námsleiðir
- Alþjóðabraut - síðasta innritun 2018
- Félagsgreinabraut - nemendur fæddir 2004 og fyrr
- Opin braut - nemendur fæddir 2004 og fyrr
- Raungreinabraut - nemendur fæddir 2004 og fyrr
- Viðskipta- og hagfræðibraut - Nemendur fæddir 2004 og fyrr
- Framhaldsskólabraut - Nemendur fæddir 2004 og fyrr
- Stúdentsbrautir til 2015
- Námsskrá til 2015
LÍFF3CA05 - Erfðir, heilsa og líftækni
Í áfanganum er fjallað um grundvallarhugtök erfðafræði, sameindalíffræði, líftækni og hvernig þekking á erfðum nýtist til að skilja fjölbreytileika lífvera, heilsu og sjúkdóma og þróun nýrrar líftækni. Fjallað er um byggingu og starfsemi erfðaefnis, gen og litninga, frumuskiptingar, afritun DNA, umritun og próteinmyndun. Nemendur kynnast helstu arfmynstrum og áhrifum stökkbreytinga og breytileika erfðaefnis á eiginleika einstaklinga.
Áhersla er lögð á samspil erfða og umhverfis og áhrif þess á heilsu og sjúkdóma, meðal annars erfðasjúkdóma, fjölþátta sjúkdóma og krabbamein. Nemendur kynnast helstu aðferðum erfða- og sameindalíffræðinnar og notkun þeirra í rannsóknum, heilbrigðisvísindum og líftækni. Fjallað er um nútímalega líftækni, svo sem erfðagreiningar, erfðabreytingar og genalækningar og mögulega framtíð í notkun líftækni.
Vísindalæsi er rauður þráður í áfanganum. Nemendur þjálfast í að lesa og túlka vísindalegar upplýsingar, meta gögn og heimildir og greina á milli fylgni og orsakasambands. Jafnframt er fjallað um samfélagsleg og siðferðileg álitamál tengd erfðafræði, heilbrigðisvísindum og líftækni, meðal annars notkun erfðaupplýsinga, erfðapróf, erfðabreyttar lífverur, klónun og val á fósturvísum.
Nemandi skal hafa öðlast þekkingu og skilning á:
- byggingu og starfsemi erfðaefnis, gena og litninga.
- frumuskiptingum, afritun DNA, umritun og próteinmyndun.
- helstu arfmynstrum, stökkbreytingum og breytileika erfðaefnis.
- samspili erfða og umhverfis og áhrifum þess á eiginleika, heilsu og sjúkdóma.
- helstu aðferðum erfða- og sameindalíffræðinnar og notkun þeirra í rannsóknum og heilbrigðisvísindum.
- skilja hvernig erfðir koma að ýmsum sjúkdómum og skilja samspil erfða og umhverfis í þeim efnum.
- helstu gerðum af nútíma líftækni, svo sem erfðagreiningum, erfðabreytingum og genalækningum, ásamt samfélagslegum og siðferðilegum álitamálum sem þeim tengjast.
Nemandi skal hafa öðlast leikni í að:
- nota helstu hugtök erfðafræði og sameindalíffræði á viðeigandi hátt.
- leysa verkefni sem tengjast arfmynstrum og túlka ættartöflur og önnur erfðafræðileg gögn.
- skilja notkun líftækni í samfélaginu og mögulega notkun hennar í náinni framtíð
- lesa og túlka vísindalegar upplýsingar, gögn, gröf og niðurstöður rannsókna.
- afla sér upplýsinga um erfðafræðileg og heilbrigðisvísindaleg viðfangsefni og meta áreiðanleika heimilda.
- leggja mat á fullyrðingar sem byggðar eru á vísindalegum niðurstöðum og ýmis hagnýt atriði í lestri á vísindalegum textum og greinum.
- vinna með einfaldar rannsóknaraðferðir eða gögn úr erfða- og sameindalíffræði og miðla niðurstöðum á skýran hátt.
- Þjálfast í að horfa á vísindi erfða út frá siðferðislegum sjónarmiðum.
Nemandi skal geta hagnýtt þá almennu þekkingu og leikni sem hann hefur aflað sér til að:
- útskýra hvernig erfðir, umhverfi og breytingar á erfðaefni geta haft áhrif á eiginleika, heilsu og sjúkdóma.
- túlka niðurstöður rannsókna og leggja gagnrýnið mat á upplýsingar og fullyrðingar um erfðafræði og heilsu.
- útskýra hvernig þekking og aðferðir erfða- og sameindalíffræðinnar eru nýttar í rannsóknum, heilbrigðisvísindum og líftækni.
- tengja þekkingu á erfðafræði og líftækni við raunveruleg viðfangsefni í samfélagi og lýðheilsu nútímans sem og öðlast innsýn inn í möguleika þeirrar notkunar í náinni framtíð.
- ræða og taka rökstudda afstöðu til siðferðilegra og samfélagslegra álitamála tengdum erfðaupplýsingum, erfðaprófum og nýrri líftækni.
Undanfari: LÍFF2BA05.
Námsmat: Sjá kennsluáætlun.